HỘI THẢO KHOA HỌC “TIẾN SĨ NGÔ THÌ NHẬM (1746–1803) VÀ TRUYỀN THỐNG KHOA BẢNG DÒNG HỌ NGÔ THÌ LÀNG TẢ THANH OAI (HÀ NỘI)”

Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026) và 280 năm ngày sinh Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm (1746–1803), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: “Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm (1746–1803) và truyền thống khoa bảng dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai (Hà Nội)”.

Tham dự Hội thảo có TS. Nguyễn Viết Chức - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội; TS. Phan Đăng Long - Phó Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội; TS. Nguyễn Hữu Mùi - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long; PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ - Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam; TS. Lê Quang Chắn - Phó Viện trưởng Viện Sử học; PGS. TS. Bùi Xuân Đính - Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Chi - Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa; PGS.TS. Nguyễn Công Lý – Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Tp.HCM; đại diện các cơ quan nghiên cứu và các nhà khoa học; Ban Giám đốc Trung tâm hoạt động VHKH Văn Miếu – Quốc Tử Giám; hậu duệ dòng họ Ngô làng Tả Thanh Oai; các nhà khoa học đến từ Viện Sử học, viện nghiên cứu Hán Nôm, Viện Văn học và sinh viên đến từ các trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), trường Đại học Đại Nam…

Quốc Tử Giám được thành lập năm 1076 dưới triều Lý, là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với việc đào tạo, bồi dưỡng nhân tài. Trong nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám cùng hệ thống giáo dục và khoa cử đã góp phần hun đúc truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài của dân tộc; đào tạo nên nhiều thế hệ trí thức có đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Thăng Long – Hà Nội từ lâu đã là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục lớn của đất nước, đồng thời là nơi hội tụ nhiều làng khoa bảng và những dòng họ có truyền thống học hành, đỗ đạt, cống hiến cho xã hội. Trong số đó, dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai là một trường hợp tiêu biểu, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau vun đắp truyền thống học vấn, trước tác và phụng sự đất nước.

Hiện nay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám còn lưu giữ 5 bia Tiến sĩ ghi danh 5 vị khoa bảng thuộc dòng họ Ngô Thì. Đặc biệt, Tiến sĩ Ngô Đình Thạc được ghi danh trên hai bia Tiến sĩ với vai trò tham gia tổ chức các kỳ thi Hội vào các năm 1731 và 1736, chứng minh cho bề dày truyền thống coi trọng học vấn được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tiêu biểu trong dòng tộc là Tiến sĩ Ngô Thì Sĩ (1726–1780) là thân phụ Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, ông ngoại nhà sử học Phan Huy Chú, có đóng góp trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, sử học đến văn chương và giáo dục. Phan Huy Chú từng viết: “Ngô Thì Sĩ học vấn sâu rộng, văn chương hùng vĩ, làm rạng rỡ cho tông phái nhà Nho, là một đại gia ở nước ta” không những khẳng định tầm vóc của một cá nhân, mà còn gợi mở về môi trường học thuật, gia phong và truyền thống văn hóa đã góp phần hình thành nên những nhân vật xuất sắc của dòng họ Ngô Thì.

Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm (1746–1803) là một trí thức tiêu biểu, có nhiều đóng góp trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, tư tưởng và văn chương trong bối cảnh lịch sử đầy biến động cuối thế kỷ XVIII. Sinh trưởng trong gia đình có truyền thống học vấn, ông sớm khẳng định tài năng qua con đường khoa cử và hoạt động chính trị. Tác phẩm Thái học môn lâu phú còn lưu dấu mối quan tâm của ông đối với Quốc Tử Giám, đồng thời góp phần phản ánh những suy tư về giáo dục và việc tuyển chọn, trọng dụng nhân tài.

Hội thảo đã nhận được 27 bài tham luận từ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và hậu duệ dòng họ, tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: Quê hương, gia đình và truyền thống khoa bảng của dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai; Thân thế, sự nghiệp, đóng góp của Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì, cùng mối liên hệ với Văn Miếu – Quốc Tử Giám; Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dòng họ Ngô Thì từ di tích, trước tác đến giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

Sau phần trình bày các bài tham luận, Hội thảo tiếp tục với phiên thảo luận, chia sẻ, tạo điều kiện để các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và đại biểu trao đổi về những nội dung được đặt ra tại Hội thảo.

Tổng kết hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ nhấn mạnh giá trị của truyền thống hiếu học, khoa bảng dòng họ Ngô Thì trong việc hình thành bản sắc văn hóa vùng đất Tả Thanh Oai. Qua các tham luận Hội thảo tiếp tục làm rõ những đóng góp của Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, ngoại giao, giáo dục đến trước tác. Đặc biệt, Ngô Thì Nhậm để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử dân tộc và từng giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám Thăng Long.

PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ cũng đề xuất tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về truyền thống khoa bảng; bảo tồn các di tích, di sản liên quan đến dòng họ Ngô Thì; đồng thời tăng cường sưu tầm, khảo cứu, dịch thuật và công bố các nguồn tư liệu Hán – Nôm còn lưu giữ, góp phần làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa và học thuật của dòng họ.

Hội thảo là hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và phát huy giá trị di sản của tiền nhân trong đời sống đương đại.

LH