KHỔNG TỬ

Khổng Tử tên là Khâu, tự là Trọng Ni, sinh ngày 27 tháng 8 năm 551 trước Công nguyên tại ấp Trâu, làng Xương Bình, nước Lỗ (nay là huyện Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc). Khổng Tử là nhà tư tưởng, nhà triết học và là nhà giáo dục tiêu biểu của Trung Quốc cổ đại.

Năm 30 tuổi, Khổng Tử cùng học trò đi chu du nhiều nước để truyền bá tư tưởng của mình. Có nơi ông được trọng dụng nhưng cũng có nơi ông bị coi thường. Năm 51 tuổi, ông quay lại nước Lỗ và được giao coi thành Trung Đô, năm sau được thăng chức Đại Tư khấu (coi việc hình pháp). Sau này do bị ly gián, gièm pha, ông bèn từ quan, trở về tiếp tục dạy học và biên soạn sách.

Khổng Tử đã biên soạn và san định Kinh Thi, Thư, Lễ, nhạc, Dịch và Kinh Xuân Thu. Những trước tác của ông đã trở thành kinh điển của Nho giáo, được truyền bá và lưu truyền cho đến ngày nay. 

Trung tâm học thuyết của ông là chữ “Nhân”. Nhân gần với Lễ, là những quy phạm đạo đức lễ nghi để duy trì quan hệ trong xã hội. Nhân và Lễ gắn bó với nhau và đó cũng là chuẩn đích trên con đường hoàn thiện phẩm cách của người Nho sỹ - quân tử. 

Khổng Tử chú trọng nhấn mạnh và đề cao thuyết chính danh, tam cương, ngũ thường làm kim chỉ nam hành động cho con người trong mọi sinh hoạt chính trị và an sinh xã hội. Tam cương gồm 3 mối quan hệ rường cột: "cha - con", "vua - tôi", "vợ - chồng" và Ngũ thường tức năm đạo lý mà người ta cần phải gìn giữ gồm: "Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín". Theo ông, một xã hội mà con người tuân thủ đầy đủ các quy tắc trên thì xã hội sẽ không bị rối loạn.

Năm 479 trước Công nguyên, Khổng Tử qua đời thọ 73 tuổi. Học trò gọi ông là Khổng Phu Tử, là thầy Khổng. Khổng Tử được vua Khang Hy (1654-1722) suy tôn là “Vạn thế sư biểu" (Người thầy tiêu biểu của muôn đời). 

Những bài giảng của Khổng Tử sau này được các học trò của ông hệ thống và trở thành những kinh điển của Nho giáo - một trong những học thuyết có sức sống lan tỏa mạnh mẽ và tầm ảnh hưởng rộng lớn suốt hơn 2.500 năm không chỉ ở Trung Quốc mà còn ở khắp vùng Đông Á và Đông Nam Á.

Tại Văn Miếu, Tượng Khổng Tử ngồi quay mặt về hướng Nam, mang ý nghĩa: “Thánh nhân nam diện nhi thính thiên hạ” (Thánh nhân ngồi quay về hướng Nam để có thể nghe được hết những lời của thiên hạ). Gương mặt tượng tạc đầy đặn, phương phi, mắt sáng, hai tai lớn và dày, mũi đầy thẳng theo lối chính nhân quân tử. Tượng ngồi trên ngai, chân buông cân đối phía trước, đầu đội mũ bó sát kiểu phốc đầu, mặc áo thụng dài, ống tay rất rộng tạo nhiều nếp gấp; hai bàn tay ốp vào nhau phía trước ngực, tay phải úp đặt trên tay trái ngửa, các ngón tay duỗi thẳng, ngón cái tay nọ ấp vào lưng tay kia. Đường nét điêu khắc bố cục cân đối, đăng đối tạo vẻ trang nghiêm cho tượng thờ. Tượng được tạc bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng.