CÁC HOẠT ĐỘNG

VINH QUY BÁI TỔ

 

         Vinh quy bái tổ là hình thức vinh danh do triều đình tổ chức để tôn vinh các vị tân Tiến sĩ nhưng cũng đồng thời là để khuyến khích việc học tập. Đó là dịp để các tân Tiến sĩ trở về quê hương bái tạ đấng sinh thành, tỏ lòng biết ơn với người thầy đã dạy dỗ mình, với người dân làng nơi mình đã sinh ra và lớn lên. Lễ Vinh quy bái tổ đã trở thành nét đẹp văn hóa trong đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta.

 

         Hình thức vinh danh nhân tài và khuyến khích người dân noi gương học tập đã xuất hiện từ thời Trần. Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, khoa thi Thái học sinh năm 1304, triều Trần cho ba người đỗ cao nhất “ra cửa Long Môn Phượng Thành đi du ngoạn phố phường 3 ngày”.

 

         Đến năm 1347, triều đình tổ chức cho tất cả những người đỗ Thái học sinh được “ban yến và áo xếp, cho quan chức theo thứ bậc khác nhau. Dẫn ba vị đỗ đầu đi chơi phố ba ngày”[1] như lệ cũ  và chưa có lễ Vinh quy bái tổ.

 

         Thời Lê sơ, khoa thi Tiến sĩ năm 1442, vua Lê Thái Tông vẫn giữ nguyên lệ cũ, đồng thời lại ban ngựa tốt và lính hầu đưa tân Tiến sĩ vinh quy bái tổ về quê làm nức lòng dân chúng. Văn bia đề danh Tiến sĩ khoa thi Nhâm Tuất, năm Đại Bảo 3 (1442) ghi rõ: “Ngày 3 tháng 3, xướng danh treo bảng, để tỏ cho kẻ sĩ thấy sự vẻ vang. Ân ban tước trật để nêu cao nổi bật trên dân thường, ban áo mũ cân đai để đẹp cách ăn mặc, cho dự yến vườn Quỳnh để tỏ ơn huệ, cấp ngựa về quê để rõ lòng đặc biệt mến yêu. Kẻ sĩ và dân chúng Trường An đâu đâu cũng tụ tập đến xem”.

 

          Từ đây định thành lệ, cứ mỗi dịp thi Hội là mỗi lần triều đình tổ chức vinh quy bái tổ với nghi thức rất long trọng. Theo quy định của nhà nước, sau khi tổ chức lễ xướng danh, rước bảng vàng, ban áo mũ cân đai, tân Tiến sĩ được đưa về Hoàng cung dự yến tiệc. Sau đó triều đình cấp ngựa tốt và lính hầu đưa về quê. Năm 1481, Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ được vua ban lễ Vinh quy bái tổ: “Vua ngự điện Kính thiên, các quan Hồng lô truyền lệnh gọi tên, lại bộ ban ân mệnh. Lễ bộ bưng bảng vàng, rồi trống nhạc, rước ra ngoài cửa Đông Hoa treo lên. Xong rồi ty Mã cứu đem ngựa tốt đưa Trạng về nhà”.

 

(Ảnh:  Vinh quy bái tổ - Tranh dân gian Đông Hồ)

 

         Về phía địa phương nơi có vị Tiến sĩ đỗ đạt, sẽ đứng ra phối hợp đón tiếp, coi đây là vinh dự và trách nhiệm của quê hương. Dân làng họp ở đình để cắt cử phu đi rước ông tân khoa. Đám rước có cờ xí, kèn trống, bát bửu (tám tấm biển trên đó trang trí tám vật quý mang tính chất tượng trưng và ước lệ như: cuốn thư, bút lông, hòm sách, khánh thiêng, bầu rượu, túi thơ, lẵng hoa, đôi sáo,…), long đình (kiệu có mui) để áo vua ban, che hai lọng vàng, võng của ông tân khoa che một long xanh, cuối cùng là chức sắc trong làng. Dọc đường hai bên có dân làng đón chào, về đến làng có pháo nổ, hương chức ra đón tận cổng làng đưa về nhà. Ông tân khoa làm lễ cáo ở từ đường rồi ra văn chỉ, đình, miếu làm lễ[2].

 

         Lễ Vinh quy bái tổ luôn được triều đình và địa phương tổ chức rất long trọng. Tham dự lễ Vinh quy bái tổ của các tân khoa khiến cho nhiều người nuôi ý chí quyết tâm học tập và sau đó đỗ đạt thành tài. Đây là một trong những nghi thức trọng thị để vinh danh, đề cao hiền tài của các triều đại xưa.

 

         Lễ Vinh quy bái tổ không chỉ mang lại vẻ vang cho các vị tân khoa, các bậc cha mẹ, dân làng mà cao đẹp hơn chính là nghĩa cử mà các vị tân Tiến sĩ bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên, ông bà, cha mẹ và những người thầy của mình. Đó thực sự là những đạo lý cao đẹp của dân tộc Việt Nam: “Công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy” cần được giữ gìn, phát huy trong điều kiện mới hiện nay.

AV


[1] Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Viện KHXH Việt Nam, NXB KHXH Hà Nội-1993, trang 267

[2] Theo Khoa cử Việt Nam, tập Thượng, Nguyễn Thị Chân Quỳnh



THAM QUAN VĂN MIẾU

Tư vấn và lộ trình để lên kế hoạch tốt hơn cho chuyến thăm của bạn

Xem thêm

NỘI QUY THAM QUAN

Những vấn đề cần lưu ý khi tham quan

Xem thêm

FAQS

Những câu hỏi thường gặp

Xem thêm